Top 10 strategische bordspellen: de zwaarste spellen in onze kast

Bij de meeste spellen in onze winkel kan een gelukkige worp een avond redden. In deze tien niet. Dit zijn de strategische bordspellen: spellen waarin jouw keuzes de uitslag bepalen en waarin verliezen betekent dat je ergens onderweg een verkeerde afslag hebt genomen.

Eén ding vooraf, want het is de belangrijkste eigenschap van deze lijst: alle tien duren volgens de doos langer dan een uur. In de praktijk trek je er een avond voor uit, en bij een aantal is de eerste partij vooral opzoeken. Wil je die kant op maar nog niet zo ver, begin dan bij onze bordspellen voor volwassenen; dat is de trap eronder.

We tellen af van tien naar één.

Wat maakt een bordspel strategisch?

Niet dat er geen toeval in zit. In bijna alle spellen hieronder komt een dobbelsteen of een geschudde kaartenstapel voor.

Het verschil zit in wat je met dat toeval doet. In een strategisch bordspel bepaal jij wat er met de uitkomst gebeurt: je kiest hoe je een slechte worp opvangt, welke van vier plannen je laat vallen en op welk moment je stopt met opbouwen. In een gezelschapsspel bepaalt de worp zelf waar je heen gaat.

Daar hoort een tweede eigenschap bij. Bij deze spellen kun je een partij verliezen door iets wat je in de eerste twintig minuten deed. Dat maakt ze spannend voor wie ervan houdt en frustrerend voor wie dat niet doet. Wat een genre precies inhoudt, leggen we uit in ons stuk over soorten bordspellen.

10. Slay the Spire: The Board Game

1 tot 4 spelers, vanaf 12 jaar, ruim een uur.

De bordspelversie van het computerspel dat het deckbuilden opnieuw uitvond. Je klimt door een toren, vecht je langs vijanden en bouwt onderweg een kaartenstapel op die precies één ding heel goed moet gaan doen.

Van deze tien is dit de laagste drempel: twaalf jaar op de doos, en wie het computerspel kent, hoeft de helft van de uitleg niet. Je speelt coöperatief of alleen, wat het ook meteen het enige spel in deze lijst maakt waar je niemand voor nodig hebt. Wij schreven er eerder een review over en zetten de karakters op een rij. Slay the Spire: The Board Game

9. The Castles of Burgundy

2 tot 4 spelers, vanaf 12 jaar, ruim een uur.

Twee dobbelstenen per beurt, en met elke worp mag je één ding doen: een tegel pakken of een tegel plaatsen op je eigen landgoed. Dat is de hele structuur, en toch zit je elke beurt te wikken.

Dit is het duidelijkste voorbeeld op deze lijst van wat we hierboven bedoelen. De dobbelstenen bepalen wát je kunt, jij bepaalt wat je ermee doet, en een middelmatige worp goed gebruiken is hier waardevoller dan een goede worp verspillen. Van alle tien is dit degene die het snelst speelt zodra iedereen de regels kent. The Castles of Burgundy

8. World Order

2 tot 4 spelers, vanaf 14 jaar, ruim een uur.

Je bestuurt een grootmacht en probeert de wereld naar je hand te zetten met diplomatie, economie en waar nodig militaire druk. Elke ronde verschuift het speelveld, en wat vorige beurt de beste zet was, is dat nu niet meer.

Dit is het meest confronterende spel van de tien. Er is geen eigen tableau om je in terug te trekken; alles wat je doet, doe je tegenover iemand anders. Reken op onderhandelingen die niet altijd worden nagekomen. World Order

7. On Mars

1 tot 4 spelers, vanaf 14 jaar, ruim een uur.

De zwaarste doos van de tien. Je bouwt een kolonie op Mars, schuift heen en weer tussen het planeetoppervlak en het ruimteschip in een baan eromheen, en moet voortdurend kiezen tussen je basis versterken en nieuw gebied ontsluiten.

Reken op twee tot drie uur voor een volledige partij en op een eerste avond die grotendeels uit regels lezen bestaat. Veertien jaar staat er op de doos, en dat is hier geen formaliteit. Wie dit spel aanschaft, weet meestal al precies wat hij koopt. On Mars

6. Terraforming Mars

1 tot 5 spelers, vanaf 12 jaar, ruim een uur.

Elke speler is een organisatie die Mars bewoonbaar maakt. Je speelt kaarten, verzamelt grondstoffen en duwt de temperatuur, de zuurstof en het water omhoog tot de planeet leefbaar is.

De kracht zit in de kaarten: er zijn er honderden en ze combineren op manieren die je pas na vijf partijen begint te zien. De keerzijde is dat je afhankelijk bent van wat je trekt, en daar is de hobby het niet over eens. Jakob Fryxelius werd er in 2017 mee genomineerd voor het Kennerspiel des Jahres. Let wel op: wij verkopen de Engelstalige editie, en er staat veel tekst op die kaarten. Terraforming Mars

5. Scythe

1 tot 5 spelers, vanaf 14 jaar, ruim een uur.

Een alternatief Europa in de jaren twintig, waarin dieselpunk-mechs over het land stampen. Jamey Stegmaier ontwierp het in 2016 voor Stonemaier Games. Elke speler bestuurt een fractie met een eigen startpositie en eigen mogelijkheden, en doet hooguit twee acties per beurt.

Het einde komt in zicht zodra iemand zes prestaties heeft behaald. Daarna tel je munten voor je prestaties en voor het gebied dat je bezet houdt, en wie het meeste geld heeft, wint. De illustraties zijn beroemder dan het spel zelf, en dat zegt iets: dit is de doos waar mensen bij blijven staan in de winkel. Scythe

4. Agricola

1 tot 5 spelers, vanaf 12 jaar, ruim een uur.

Uwe Rosenberg, ook de ontwerper van het veel lichtere Patchwork, bouwde hier het spel dat een hele generatie boerderijspellen heeft voortgebracht. Je begint met twee gezinsleden, je kunt je gezin uitbreiden, maar dan heb je ook een groter huis nodig. En aan het eind van elke ronde moet iedereen eten.

Die laatste regel is waar het spel om draait. Je bent voortdurend aan het kiezen tussen opbouwen en overleven, en wie te ambitieus is, staat in ronde vier bedelbroodjes te tellen. De jury van de Spiel des Jahres gaf Agricola in 2008 een speciale prijs voor complexere spellen, jaren voordat het Kennerspiel des Jahres bestond. Ook hier: onze editie is Engelstalig. Agricola

3. Dune: Imperium Uprising

1 tot 6 spelers, vanaf 13 jaar, ruim een uur.

Elke beurt dezelfde vraag: zet ik deze kaart in om een werker ergens neer te zetten, of houd ik hem apart voor de slotfase van de ronde? Dat ene dilemma, honderd keer op een avond, is het hele spel.

Je sluit allianties met de grote huizen, levert strijd op Arrakis en verzamelt spice, en wie als eerste tien overwinningspunten heeft, wint. Van deze tien is dit het spel met de meeste directe interactie: je zit elkaar constant in de weg. Het gaat bovendien tot zes spelers, ruimer dan de rest van de lijst.

Ter voorkoming van verwarring: de voorganger Dune: Imperium van Paul Dennen werd in 2022 genomineerd voor het Kennerspiel des Jahres. Uprising is de zelfstandige opvolger. Dune: Imperium Uprising

2. Ark Nova

1 tot 4 spelers, vanaf 14 jaar, ruim een uur.

Je bouwt een moderne dierentuin met kaarten: dieren aantrekken, sponsors binnenhalen, verblijven neerzetten en ondertussen natuurbeschermingsprojecten steunen. Mathias Wigge ontwierp het en Feuerland Spiele bracht het in 2021 uit.

De motor van het spel zijn vijf actiekaarten waarvan de kracht tijdens het spel verschuift. Daardoor is elke beurt een afweging tussen de actie die je nú wilt en de actie die straks sterker wordt. Daar bovenop moet je twee dingen tegelijk laten groeien, de aantrekkingskracht van je dierentuin en je bijdrage aan natuurbehoud, en die twee vragen zelden om dezelfde zet. Ook hier is onze editie Engelstalig. Ark Nova

1. Brass: Birmingham

2 tot 4 spelers, vanaf 14 jaar, ruim een uur.

Ondernemer tijdens de industriële revolutie. Je bouwt een netwerk van kanalen en later spoorwegen, vervoert kolen en bier, zet fabrieken neer en verkoopt je goederen voordat een ander de markt inpikt.

Het staat op één omdat het scherpst is: twee acties per beurt, geen enkele verspilling toegestaan, en elke zet die jij doet verandert wat de anderen nog kunnen. De Brass-spellen van Martin Wallace zijn opgedeeld in twee tijdvakken: eerst het kanalentijdperk, daarna het spoorwegtijdperk, met aan het eind van allebei een puntentelling. Die overgang is het moment waarop partijen kantelen. Wij hebben op dit moment de Engelstalige uitgave liggen. Brass: Birmingham

De beste strategische bordspellen om mee te beginnen

Als deze hele lijst je te zwaar lijkt, heb je gelijk: dat is hij ook, voor wie er net in stapt. Drie ingangen die wel werken.

Slay the Spire heeft de laagste drempel van de tien. Twaalf jaar op de doos, en wie het computerspel kent, is meteen thuis.

The Castles of Burgundy is de beste tweede stap. Je speelt met dobbelstenen, wat vertrouwd voelt, en toch bepaal je zelf bijna alles. Zodra iedereen het snapt, is een partij ook nog eens sneller klaar dan bij de rest.

En wil je liever samenwerken dan tegen elkaar spelen, dan kun je Slay the Spire coöperatief spelen. Meer coöperatieve zwaargewichten staan in onze beste coöperatieve bordspellen.

Welk strategisch bordspel past bij jou?

Speel je vaak alleen, dan kun je met zes van deze tien terecht; Castles of Burgundy, Brass: Birmingham en World Order vragen minimaal twee spelers.

Zit je met een grotere groep, dan is Dune: Imperium Uprising de enige die tot zes gaat. Houd je van spellen waarin je elkaar echt in de weg zit, dan is dat sowieso jouw kant op; wil je juist rustig aan je eigen tableau puzzelen, kies dan Ark Nova of Terraforming Mars.

Deze strategische bordspellen top 10 loopt op in gewicht, dus hoe verder naar boven, hoe meer avond je kwijt bent. En heb je een vaste groep die er een hele avond voor gaat zitten en die niet schrikt van een regelboek, dan is Brass: Birmingham het beste dat we in de kast hebben staan. Zoek je iets lichters, dan staat dat in de bordspellen top 10.