Nocturne review

Alderac Entertainment Group / Flatout Games | 1–4 spelers | 10+ | 45–75 minuten

Biedspellen zijn gebouwd op een eenvoudige en oeroude wreedheid: wat je uitgeeft om te winnen, kun je niet nog eens uitgeven. De fiche die de prijs veiligstelt, is de fiche die je hand verlaat. Overwinning is dus niet alleen een kwestie van iets graag genoeg willen. Het is een kwestie van het juiste willen op het juiste moment, je inhouden wanneer je je moet inhouden, en uitgeven wanneer wachten je uiteindelijk meer kost dan verliezen. Dat is, in wezen, de volledige discipline van de economie, samengeperst tot een handvol genummerde fiches en losgelaten op een maanverlicht bos vol vos-mystici.

Nocturne, ontworpen door David Iezzi en de Flatout Games CoLab, is een ruimtelijk bied- en setcollectiespel voor één tot vier spelers, geïllustreerd door Beth Sobel in aquarellen van precies dat lichtgevende soort dat je het gevoel geeft dat het bos echt is en dat jij degene bent die net een tikje doorschijnend lijkt. Het is lichter dan het op het eerste gezicht lijkt, en interessanter dan de speelduur doet vermoeden dat het tijd voor zou hebben.

De setting

Je bent een vos-mysticus. Dat staat gewoon in het regelboek en verlangt klaarblijkelijk geen verdere verantwoording. Het bos is betoverd. De nacht bestaat uit twee fasen, Schemerlicht en Maanlicht, en in beide neem je het op tegen rivaliserende vos-mystici om een verzameling magische voorwerpen: vuurvogelveren, dierschedels, gloeiende paddenstoelen, mysterieuze eieren, zeldzame kruiden, oude runenstenen, spiegelstenen en vervloekte schatkisten. Deze voorwerpen leveren op verschillende manieren punten op, afhankelijk van hoeveel je er verzamelt en in welke combinaties. Er zijn ook brouwsels om te maken, doelen om te halen en een Forest Sprite Board met een niet geheel te peilen karakter waarmee je op een of andere manier moet zien samen te werken.

Onder dat speelse oppervlak schuilt een tamelijk strak opgewonden machine van botsende prioriteiten. Het draagt alleen zijn maanverlichte vos-esthetiek met zoveel overtuiging dat je de tandwielen niet meteen hoort klikken.

Het spreuksysteem

Hier zit het mechaniek in het midden van het spel, dat tegelijk het biedsysteem, de ruimtelijke puzzel en het logistieke probleem is.

Elke speler heeft een set genummerde spreukfiches, van één tot en met zeven, plus een Sterfiche dat alles verslaat. Tijdens je beurt in een spreukfase leg je een Spreukfiche op een willekeurige voorwerptegel in het raster die orthogonaal grenst aan het hoogste fiche dat al gespeeld is. Je fiche moet hoger zijn dan het huidige hoogste fiche. Zodra alle andere spelers hebben gepast, neemt de speler met het hoogste fiche de tegel waar zijn winnende fiche op ligt, draait dat fiche om om de nu lege plek te markeren, en begint de volgende fase, met de beperking dat zijn openingsspreuk in die nieuwe fase naast de tegel moet worden gelegd die hij zojuist heeft gewonnen.

Die beperking vormt de ruimtelijke dimensie van het spel, en die is interessanter dan hij klinkt. Het bos is een raster van vijfentwintig tegels in een pot met vier spelers, en de positie van de omgedraaide gebruikte fiches verandert gaandeweg welke aangrenzende plekken nog beschikbaar zijn. Een speler die een tegel in een hoek wint, kan zijn volgende startfiche soms zo plaatsen dat geen enkele aangrenzende tegel nog verder grenst aan iets bruikbaars. Het regelboek noemt dat Corner Casting. Het resultaat is dat de volgende tegel onbetwist gewonnen wordt. Dat is een krachtige, enigszins meedogenloze zet, en volkomen in lijn met het gedrag dat men blijkbaar van concurrerende vos-mystici mag verwachten.

Een biedstrijd verliezen is bovendien niet simpelweg verlies. Spelers die niet hebben gewonnen, mogen ervoor kiezen een van hun gebruikte fiches naar het Forest Sprite Board te sturen in plaats van het terug te nemen. Daarmee schuiven ze het in een vaste volgorde op dat bord. Aan het einde van elke ronde betaalt het Forest Sprite Board uit: spelers met fiches op dat bord claimen elk één voorwerptegel uit de eigen voorraad van het bord, in volgorde van hun positie. Het bord is dus tegelijk een tweede markt, een troostmechaniek en een strategische hulpbron. Een fiche met hoge waarde naar het bord sturen beschermt je positie. Een fiche met lage waarde sturen is een gok dat de bezetting van het bord beheersbaar blijft. Beslissen welke gebruikte fiches je terugneemt en welke je vastzet, is een van de stillere genoegens van het spel.

Bij de overgang van Schemerlicht naar Maanlicht worden alle ongebruikte fiches uit de Schemerlicht-ronde ingeruild voor Schaduwspreukfiches, wilde fiches die in de Maanlicht-ronde gespeeld mogen worden, maar geen identiteit hebben en dus voor doelenscores niet meer naar een speler zijn terug te leiden. Die ruil veroorzaakt ook meteen een uitdunning: voor elke Schaduwfiche die je krijgt, moet je je laagste spreukfiche definitief afleggen. De Maanlicht-ronde speelt daardoor met een iets slankere, meer geconcentreerde hand. Dat is slim. Spelers die in Schemerlicht fiches hebben opgepot, betreden Maanlicht met extra flexibiliteit maar een iets kleiner bereik, terwijl spelers die agressief hebben uitgegeven er strakker en mogelijk doelgerichter binnenkomen.

De voorwerpen en hun puntentelling

Acht soorten voorwerptegels vullen het raster, en elk scoort volgens zijn eigen logica. Dat is een belangrijk deel van wat de verzamelkant van het spel zijn textuur geeft.

Schedels hebben simpelweg hun individuele puntwaarde op de tegel staan. Dat is rechttoe rechtaan optellen. Vuurvogelveren scoren op een oplopende schaal die gaandeweg versnelt. Een kleine verzameling levert bescheiden punten op, een complete set van zeven levert aanzienlijk meer op, en als het je op de een of andere manier lukt om er meer dan zeven te verzamelen, begin je gewoon aan een tweede set en mag je beide scoren. Paddenstoelen bestaan uit twee soorten die op een ongewoon venijnige manier met elkaar omgaan: Tripti Fungilus-tegels scoren individueel, maar straffen gelijke paren af, terwijl Duode Dax-tegels in hun eentje niets opleveren en als paar juist royaal uitbetalen. Van beide soorten eentje verzamelen zonder goed te begrijpen hoe dat werkt, is ongeveer de snelste route naar een diep onbevredigende score.

Kruiden scoren op basis van hun individuele waarde, met een bonus wanneer je drie, vier of vijf verschillende soorten verzamelt, en bevatten ook een wild kruid dat als een andere soort mag tellen. Mysterieuze Eieren scoren volgens rangorde: wie er de meeste heeft, scoort vier punten per ei, de tweede speler drie, enzovoort. Dat creëert een concurrentiedynamiek waarin één enkel ei op het juiste moment de ranglijst verschuift en ieders berekeningen tegelijk omver kan werpen. Vervloekte Schatkisten trekken één punt af en geven je een blinde trek van drie gedekte tegels, waarvan je er één houdt. Dat is de manier waarop het spel chaos laat voelen als een beloning.

Oude Runenstenen laten je drie Brouwselskaarten trekken en er één houden, die je toevoegt aan je geheime receptenhand. Spiegelsteentegels, pas aan het einde van het spel toegewezen, kopiëren voor scoringsdoeleinden één andere tegel die je bezit. Handig, maar alleen als je op tijd hebt bedacht wat later het kopiëren waard zal blijken.

Brouwsels en doelen

Elke speler begint met een geheime Startbrouwselskaart waarop een recept van voorwerpsymbolen staat afgebeeld. Oude Runenstenen kunnen extra brouwsels aan die privéhand toevoegen. Aan het eind van het spel scoor je op basis van hoeveel van je recepten je hebt voltooid met de symbolen die over je verzamelde tegels zijn verdeeld. Betoverde tegels dragen twee symbolen en tellen daardoor tegelijk voor twee verschillende recepten, wat ze buitenproportioneel waardevol maakt voor wie serieus aan het brouwen is. De karakterkaart zelf draagt ook één symbool bij aan het voltooien van een brouwsel, wat betekent dat je identiteit als vos-mysticus op zijn minst een concrete puntenwaarde heeft.

Drie Schemerlichtdoelen worden aan het begin van het spel onthuld. Dat zijn doelen zoals als eerste een tegel winnen met een specifiek spreuknummer, of een controlegebied vormen van drie aaneengesloten vakken met gebruikte fiches, of Corner Casting uitvoeren. Ze zijn elk drie punten waard en meestal slechts voor één speler beschikbaar, namelijk de eerste die aan de voorwaarde voldoet. Drie Maanlichtdoelen worden aan het begin van de tweede ronde onthuld en kunnen door alle spelers worden gehaald, waarbij de score afhangt van de mate van voltooiing in plaats van van wie het eerst was. Beide sets brengen vooruitdenken in wat anders een puur reactief spel had kunnen zijn.

Het geavanceerde karakter en het soort vos dat je ervan wordt

In de standaardopstelling zijn karakterkaarten decoratief. In de geavanceerde opstelling heeft de kaart van elke speler aan de achterkant een unieke eenmalige vaardigheid. Redd kan misschien aan het Forest Sprite Board sleutelen. Sage gaat anders om met spreuk-aangrenzingen. Abigail of Flint hebben hun eigen eigenaardigheden. Het gebruiken van zo’n vaardigheid kost niets, maar haar níet gebruiken levert aan het eind van het spel twee punten op. Dat zorgt voor een druk die de vaardigheid tegelijk verleidelijker en minder verleidelijk maakt dan zij anders zou zijn geweest, precies het soort kleine elegante twijfel waaruit blijkt dat een spel behoorlijk goed is doordacht.

Familiemodus, solomodus en het prestatiesysteem

Een Familiemodus verwijdert het Forest Sprite Board, de Schaduwspreukfiches en de doelkaarten volledig, en brengt het spel terug tot zijn kern van bieden en setcollectie, waardoor het toegankelijker wordt voor jongere of minder ervaren spelers. De score van Mysterieuze Eieren wordt vereenvoudigd tot een vlakke schaal in plaats van een competitieve rangorde, waarmee precies dat ene element verdwijnt dat de meeste kans heeft om wrijving te veroorzaken bij mensen die niet naar een spel over vos-mystici kwamen om gerangschikte economische strijd te ervaren.

De Solomodus zet de speler tegenover een AI-tegenstander die wordt gestuurd door een deck van Solo Opponent Cards. Die kaarten bepalen hoe agressief de tegenstander biedt, in welke richting die spreuken werpt en of hij fiches toewijst aan het Forest Sprite Board. Het is een ontworpen solomodus en geen haastig achteraf toegevoegd aanhangsel, met drie verschillende gedragsprofielen en genoeg variatie in het deck om te voorkomen dat het aanvoelt alsof alles al uitgeschreven vastligt.

Twintig scenariouitdagingen, van Easy tot Hard, met telkens een specifiek karakter en een bepaalde doelcombinatie, en elk met een minimumscore die gehaald moet worden, geven gestructureerde voortgang aan spelers die graag iets hebben om over meerdere potjes naartoe te werken. Vijfentwintig standaardprestaties en vijf regelvarianten rekken het spel verder op voor wie daar gevoelig voor is.

The Verdict

Nocturne neemt een heel specifieke en goed verdedigbare plek in binnen het spellandschap: het is zwaarder dan het eruitziet vanaf de overkant van de tafel en lichter dan het aanvoelt terwijl je het leert. De volgorde van spreuken klikt vrij snel op zijn plaats. Het scoresysteem, met acht voorwerptypes die elk op hun eigen manier afhandelen, vraagt een volledig potje om echt te landen, en spelers die het regelboek niet zorgvuldig hebben gelezen kunnen halverwege de Maanlicht-ronde ineens voor een tableau vol losse Duode Dax-paddenstoelen zitten en zich oprecht afvragen waar het precies misging.

Wat het spel, eenmaal begrepen, biedt, is echte positionele spanning in elke biedfase. De aangrenzingsregel betekent dat de tegels die je kunt betwisten niet willekeurig zijn. Ze worden gevormd door waar het spel al geweest is. Het Forest Sprite Board voegt een tweede laag middelenbeheer toe die spelers beloont die met enige waardigheid verliezen. De brouwsels en doelen geven richting aan wat anders louter reactief opportunisme had kunnen zijn. En de kunst van Beth Sobel, die elk ingrediënt van het maanverlichte bos afbeeldt met een specificiteit die suggereert dat ze persoonlijk kennis heeft gemaakt met meerdere betoverde paddenstoelen, geeft het geheel een sfeercoherentie die lichtere spellen zich lang niet altijd veroorloven.

Uiteindelijk gaat het spel over de spanning tussen twee dingen die in tegenovergestelde richting trekken: het specifieke voorwerp dat je nodig hebt voor je brouwsels en doelen, en het voorwerp dat het biedsysteem je op dat moment aanbiedt. Soms zijn die twee hetzelfde. Soms niet, en dan moet je beslissen of je te veel betaalt voor noodzaak of te weinig voor opportunisme.

Dat is, in allerlei gedaanten, hoe de meeste beslissingen werken.
De vos-mystici hebben alleen betere hoeden.

Voor liefhebbers van: Sagrada, Azul, Wingspan in de zin van het draft-instinct, niet de vogels, en voor iedereen die een biedspel zoekt dat zijn diepgang verdient zonder een hele avond nodig te hebben om het te leren.