Everdell Duo review

De schildpad en de haas zijn weer bezig.

Deze keer houden ze geen wedloop door het bos, maar besturen ze er een. Burgemeester Honey Sundew, de haas, en burgemeester Oliver Topshell, de schildpad, zijn de gezamenlijke bestuurders van een nieuwe bosstad in de Emerald Valley, en ze hebben, grofweg genomen, vier seizoenen de tijd om er iets van te maken voordat juffrouw Lily Thorn van de krant The Root besluit of hun ambtsperiode het vermelden waard was. Juffrouw Thorn heeft meningen. Ze heeft ook stinkdierwerkers, en dat is erger.

Everdell Duo, ontworpen door James en Clarissa Wilson en uitgegeven door Tabletop Tycoon onder het label Starling Games, is een zelfstandige tweespelerversie van het geliefde Everdell, een worker placement- en kaartenmotor-spel dat uitbreidingen heeft verzameld met het tempo waarmee Rotterdam buitenwijken verzamelt. Je hebt het origineel niet nodig. Het is ook geen vereenvoudigde versie van het origineel. Het is iets dat interessanter is dan beide, namelijk een spel dat vanaf de basis voor twee spelers is ontworpen, dat de wereld, de illustraties en het kaarten-ecosysteem van zijn voorganger leent, terwijl het de mechanismen die een klein spelersaantal laten zingen opnieuw doordenkt.

De wereld

Everdell speelt zich af in de Emerald Valley, bewoond door bosdieren van de nijvere en architectonisch ambitieuze soort. Eekhoorns runnen herbergen. Otters bedienen veerponten. Monniken overdenken grondstoffen. Mollen in de mijn activeren productiekaarten vanuit hun hand, en dat is precies het soort specialisatie dat pas logisch wordt nadat je lang genoeg met het spel hebt doorgebracht om te begrijpen waarom het ertoe doet. De illustraties van Andrew Bosley en Enggar Adirasa geven het geheel een kwaliteit van zachte melancholie, het soort kunst dat suggereert dat de afgebeelde wereld heel oud is, volkomen op haar gemak met zichzelf, en slechts licht verrast dat jij er belangstelling voor toont.

De kaarten zijn prachtig. Dat wordt hier zonder voorbehoud gezegd en mag niet worden onderschat, want zij zíjn het spel, en in Everdell Duo zul je er de hele sessie naar kijken.

Het Zon- en Maansysteem

Hier bevindt zich het mechaniek dat het meeste werk verricht, en dat Duo het scherpst onderscheidt van het basisspel.

Het bord heeft een centraal pad van zeven vakken, waarop twee fiches worden bijgehouden: een Zon en een Maan. Elke keer dat je een actie uitvoert, schuift een van deze fiches één vak naar rechts. Plaats een werker, verplaats de Zon. Speel een kaart uit je hand of uit de Meadow, verplaats de Maan. Pak een kaart, verplaats een van beide naar keuze. Zodra een fiche het einde van het pad bereikt, mogen geen acties meer worden uitgevoerd die dat fiche nog verder zouden verplaatsen, niet door jou en niet door je tegenstander, totdat het volgende seizoen beide fiches terugzet naar het begin.

De Meadow is intussen een rij van twaalf kaarten die rondom het spoor van de fiches ligt en alleen toegankelijk is wanneer een fiche naast hun positie ligt. Uit je hand mag je vrij spelen, maar kaarten uit de Meadow vragen dat het juiste fiche in de buurt is.

Wat dit oplevert, is een timer die tegelijk een interactiesysteem is. De Zon- en Maanfiches tellen niet alleen beurten, ze beperken de toegang, zetten druk en voegen een ruimtelijke laag toe aan wat anders een tamelijk open spel van hand management zou zijn. Het moment waarop je besluit een kaart te spelen in plaats van een werker te plaatsen, is niet alleen een kwestie van efficiëntie. Het is ook een beslissing over welk fiche beweegt, hoe ver de toegang tot specifieke Meadow-kaarten reikt, en of je tegenstander wordt buitengesloten van zijn laatste werkerplaatsing voordat het seizoen afloopt. Een speler die in de vroege zomer zijn Zon tot het einde van het spoor jaagt terwijl er nog drie ongeplaatste werkers in de hand zitten, heeft een beslissing genomen die het bord hem niet meer laat terugdraaien.

Dit is, zodra het eenmaal indaalt, het centrale plezier van het spel: het snijpunt van wat je wilt doen en van wanneer de zon of maan je toestaan het daadwerkelijk te doen. Het kost een sessie om te verinnerlijken en beloont ervaring in opvallende mate.

De stad bouwen

Elke speler bouwt zijn eigen stad op, een open tableau van Constructie- en Critter-kaarten, verspreid over vier seizoenen. Er zijn vijf kaartkleuren en elke kleur activeert op een andere manier. Groene productiekaarten werken wanneer je ze speelt en opnieuw aan het begin van de lente en de herfst. Blauwe bestuurskaarten geven kortingen en voorwaardelijke beloningen. Beige reizigers activeren één keer, onmiddellijk. Rode bestemmingskaarten activeren wanneer er een werker op wordt geplaatst, ook door je tegenstander, die jou voor het voorrecht van zijn bezoek een puntenfiche geeft. Paarse welvaartskaarten wachten tot het einde van het spel en berekenen dan bonuspunten op basis van wat je verder hebt gebouwd.

Critters mogen worden gespeeld met bessen uit je voorraad, of gratis als je een Bezet-fiche van de juiste kleur hebt. Bezet-fiches verdien je door specifieke acties in plaats van dat je ermee begint, waardoor vroege toegang ertoe een betekenisvolle prioriteit wordt in plaats van een standaardgegeven. Constructies kosten takjes, hars en steentjes in verschillende combinaties.

De interacties tussen kaarten zijn talrijk, meer dan vijfenzeventig unieke effecten binnen een deck van tachtig kaarten, en vormen de diepte van het spel. Een Chip Sweep activeert een andere groene productiekaart wanneer hij wordt gespeeld. Een Dungeon laat je een Critter opofferen om een toekomstige kaart goedkoper te maken. Een Inn geeft korting op Critters, waarna een Innkeeper zichzelf weer kan opofferen voor nog meer korting. Deze effecten combineren niet doordat ze regels breken. Ze combineren via timing, hand management en het besef van wat er in de Meadow ligt te wachten om door de juiste voorzet te worden geactiveerd.

De grondstoffenhuishouding is strak maar leesbaar. Takjes komen van Farm-locaties, waar in de loop van het spel maximaal vier werkers geplaatst mogen worden. River-locaties, twee per seizoen, geschud en ververst, bieden variabele en vaak betere deals: activeer twee groene productiekaarten, trek en verlaag de kosten van een kaart, of doe een flexibele ruil van grondstoffen. De River-tegels vormen de schuivende variabele van het spel, het element dat een strategie halverwege een seizoen het makkelijkst kan doen kantelen, en hun vervanging aan het begin van lente en herfst voegt een klein moment van heroriëntatie toe dat voorkomt dat het spel te comfortabel in zijn eigen patroon zakt.

Gebeurtenissen

Zes Gebeurtenistegels liggen boven aan het bord, getrokken uit een willekeurige voorraad bij de opzet. Om een Gebeurtenis te claimen moet je er een werker op plaatsen terwijl je aan de afgebeelde voorwaarden voldoet, bijvoorbeeld één kaart van elke kleur bezitten, of meer Critters plus bessen hebben dan je tegenstander boven een minimale drempel, of specifieke kaartcombinaties hebben opgebouwd. Elke Gebeurtenis levert onmiddellijk een grondstof op en is aan het einde van het spel de afgedrukte punten waard. Elke Gebeurtenis mag slechts door één speler worden geclaimd. De Journey-tegel, een zevende bonus, vereist geen werkerplaatsing en gaat naar degene die het spel eindigt met de meeste kaarten in stad en hand samen, mits die speler ook echt alleen aan kop ligt. Bij een gelijkspel krijgt niemand hem, precies het soort uitkomst dat beide spelers de hele partij proberen te vermijden zonder er ooit volledig hun aandacht op te kunnen richten.

Gebeurtenissen vormen de piek in de puntentelling van het spel. Ze zijn meer waard dan de meeste kaarten, vragen om strategische denkkracht over de samenstelling van je stad in plaats van louter opstapeling, en zorgen voor directe competitieve druk in een spel dat verder grotendeels parallel verloopt. De spanning die ze toevoegen is goed afgewogen: genoeg om ertoe te doen, maar niet zoveel dat het spel alleen nog zou draaien om het ontzeggen van je tegenstander in plaats van het bouwen van je eigen stad.

Vier modi, één doos

Everdell Duo komt niet met één speelwijze en de mededeling dat dat wel voldoende is. De vier modi verschillen echt van elkaar.

De competitieve modus is de rechtstreekse tweestrijd zoals hierboven beschreven, met afzonderlijke steden, concurrerende Gebeurtenissen en de Journey-bonus als beslissende extra aan het einde van de herfst.

De coöperatieve modus laat beide spelers samen één gedeelde stad bouwen, waarbij ze kaarttrek en productie-activeringen onderling verdelen zoals ze willen. Werkers uit beide voorraden worden op dezelfde plekken ingezet. Grondstoffen blijven persoonlijk en mogen niet uit de voorraad van je partner worden betaald, al zorgt een Sharing-tegel, in sommige hoofdstukken volledig open, in andere beperkt tot specifieke bordposities, en in weer andere volledig verboden, voor samenwerking onder voorwaarden.

De Campagne bestaat uit vijftien hoofdstukken, die elk een nieuwe opstelling van stinkdierwerkers introduceren, de plaatsvervangers van juffrouw Lily Thorn, die locaties en Gebeurtenissen bezetten en zo de beschikbare actieruimte verkleinen. Daar komen specifieke doelen bij, wisselende deelregels, Pocket Watch-fiches waarmee je de Zon of Maan één vak terug kunt draaien, en Good News-kaarten die aan het begin van elk hoofdstuk worden getrokken en eenmalige optionele voordelen bieden. De campagne heeft een scorevel, een stadsnaam, een medailledrempel en moeilijkheidsinstellingen die herhalingen, Pocket Watch-beloningen en het behouden van Good News-kaarten aanpassen. Een solospeler bestuurt beide burgemeesters tegelijk en houdt de twee kaart­handen visueel gescheiden boven hun referentiekaart.

De challenge-modus zet beide spelers tegenover juffrouw Thorn als AI-tegenstander. Zij bouwt elk seizoen haar eigen stapel kaarten uit de Meadow op, scoort die aan het einde en claimt Gebeurtenissen die geen van beide spelers wist te behalen. Tien challenge-voorwaarden, zoals Hard Working, geen Constructies, Balanced, drie van elke kaartkleur, of Excited, vijf behaalde Gebeurtenissen, geven gerichte doelen over meerdere potjes heen.

De hamvraag: is het wat?

De competitieve modus is het spel op zijn scherpst. De dynamiek van Zon en Maan creëert echte interactieve druk zonder direct conflict, de Gebeurtenissen vormen een gezamenlijk focuspunt van competitie, en de asymmetrische seizoensbonussen voor Haas en Schildpad voegen subtiele textuur toe aan het begin van elke ronde. De speelduur van dertig minuten is eerlijk: een ervaren duo kan zonder moeite door de herfst heen spelen en daarna nog tijd hebben om over de uitslag te discussiëren.

De coöperatieve en campagnevarianten zijn wisselvalliger in hoe goed ze slagen. De stinkdieren van juffrouw Lily Thorn, die elk seizoen naar nieuwe posities rollen, kunnen af en toe opstellingen opleveren die eerder willekeurig beperkend dan uitdagend aanvoelen. En een coöperatieve campagne die draait om numerieke scoredoelen is een andere, koelere ervaring dan een campagne die leunt op specifieke verhalende keuzes. Het verhaal van de campagne, twee burgemeesters die omgaan met een stinkdierjournalist met uitgesproken opvattingen, is charmant maar dun, en levert vooral sfeer in plaats van gevolgen. Spelers die willen dat een coöperatieve campagne echt als een verhaal voelt, zullen dit mogelijk minder bevredigend vinden dan de competitieve modus.

De kartonnen Zon- en Maanfiches zijn, zoals meerdere recensenten hebben opgemerkt, een kleine teleurstelling in een doos die verder vol zit met zorgvuldig gekozen componenten. Ze worden vaak verschoven en zijn tegelijk het onderdeel dat op een willekeurige beurt het makkelijkst vergeten wordt. Dat is een mechanische kritiek, niet zozeer een esthetische, maar voor een systeem dat zo centraal staat is het het noemen waard.

Ons eindoordeel

De Emerald Valley heeft al heel wat burgemeesters gezien. De meesten hadden ideeën. Minder van hen hadden plannen. En nog minder hadden plannen die overeind bleven toen de River-tegels in de lente veranderden, het stinkdier opdook bij precies de Gebeurtenis die ze nodig hadden, of de Meadow voor de derde keer op rij een Wanderer produceerde waar niemand iets mee kon.

Everdell Duo is niet simpelweg Everdell met minder spelers. Het is een doordachte heroverweging van wat dat spel op de schaal van twee wil zijn, met een fichesysteem dat echt verandert hoe beurten aanvoelen en een Gebeurtenisstructuur die de competitie focust zonder haar te vervangen door direct conflict. De campagne- en coöperatieve modi vergroten de waarde van de doos aanzienlijk. De wereld is nog altijd even charmant als hij was, de kaarten zijn nog altijd even mooi, en de bosdieren zijn nog altijd even goed in het activeren van elkaar in ketens die hun losse beschrijvingen niet direct deden vermoeden.

Juffrouw Lily Thorn maakt aantekeningen. Of zij daarin iets vindt dat publicatie waard is, hangt in niet geringe mate af van hoe efficiënt jij je werkers hebt geplaatst.

Voor liefhebbers van: Everdell, vanzelfsprekend, Wingspan, Cascadia, en iedereen die een worker placement-spel wilde dat in een half uur past zonder dat het voelt alsof er iets is uitgehaald om dat mogelijk te maken.